Fernando Cabeza Quiles, un dos principais estudosos e divulgadores da realidade toponímica do noso país, é socio fundador do Instituto de Estudos Bergantiñáns e membro da directiva da Asociación Galega de Onomástica. Toponimia de Padrón e Pontecesures é a súa cuarta contribución á colección Terra Nomeada, tras Toponimia da Estrada (2018), Toponimia de Carballo (2020) e Toponimia de Ribeira (2022). Tamén é autor de Os nomes de lugar (1992), Os nomes da terra (2000), Toponimia de Galicia (2008), A toponimia celta de Galicia (2014) e A toponimia dos celtas brigantinos e doutros pobos da Gallaecia (2024).

Nesta ocasión indaga na etimoloxía e no significado de 125 topónimos que designan as entidades de poboación dos concellos contiguos de Padrón (A Coruña) e Pontecesures (Pontevedra).

O livro China, ameaça ou esperança? A realidade de uma revolução pragmática, do jornalista galego Xavier Garcia, contribui de maneira muito eficaz para um conhecimento da realidade da China de hoje, para além de deturpações interessadas, infelizmente tão habituais nos meios occidentais. A denúncia das campanhas mediáticas occidentais para desprestigiar a China, o uso impudico do terrorismo em Xinjiang, a eliminação da pobreza extrema, a luta contra a desigualdade, o desenvolvimento tecnológico ou o imenso esforço em políticas ambientais para levantar uma civilização ecológica, são alguns dos aspetos abordados na obra. A China tem experimentado uma colossal transformação nos últimos quarenta anos. Uma mudança gigantesca para a qual, no entanto, não há quase espaço nos meios de comunicação ocidentais. Um Estado que está perto de destronar os EUA como primeira potência económica, que tirou mais de 800 milhões de pessoas da pobreza extrema, quintuplicou a produção de energias renováveis em dez anos e agora prioriza a redução das diferenças sociais criadas pela economia de mercado. A imprensa ocidental tenta manchar estes feitos, pois o modelo chinês de pragmatismo corre o risco de servir de exemplo para os países presos no beco sem saída do subdesenvolvimento e da desigualdade. Também incita o medo ao ressurgimento da China, ignorando intencionalmente que o milenar Reino do Meio nunca mostrou vontade expansionista e em raras ocasiões promoveu uma guerra. Só com um conhecimento verdadeiro do que é atualmente a China poderemos abordar a tarefa de fazer com que a sua ascensão imparável se torne um pilar fundamental de uma nova ordem mundial mais justa e pacífica.

El libro DEFINITIVO del PORMISHUEVISMO. La historia de los pelotazos urbanísticos como nunca te la habían contado. El movimiento creado por Erik Harley (@preferiria.periferia), experto en estudios urbanos y colaborador de El Intermedio, que da un repaso a los casos más sonados de despilfarro urbanístico de nuestro país. BENIDORM · MARINA D'OR · RUIZ MATEOS - CALATRAVA · JESÚS GIL · TORRES COLÓN · BALENCIAGA y muchos más.

Una visión pionera sobre los secretos y las virtudes de las plantas. Una mirada nueva y reveladora, basada en evidencias científicas, sobre cómo la naturaleza puede cambiar nuestras vidas Kathy Willis, directora científica del Royal Botanic Gardens de Kew, ha dedicado varios años de investigación a demostrar cómo las plantas y los árboles afectan a nuestro bienestar, estado de ánimo y longevidad. En este libro revelador, Willis reúne estos hallazgos científicos y nos muestra un sinfín de prácticas sorprendentes con las que podemos mejorar nuestra salud. ¿Sabías que tocar madera nos hace sentir más tranquilos (cuanto más leñosa y con más nudos, mejor) ¿O que el aroma de las rosas ayuda a tener más calma y seguridad Incluso tener una maceta junto al escritorio puede marcar la diferencia. Desde el camino que tomamos para ir al trabajo hasta la elección de la escuela a la que deben ir nuestros hijos, este libro nos enseña cómo la naturaleza puede ayudarnos a crear un entorno mejor, más feliz y más saludable para todos.

Este libro es una continuación del I Congreso de Antropología Feminista del Estado español, organizado en junio de 2022 en Donostia (País Vasco) por AFIT-Grupo de Investigación en Antropología Feminista (UPV/EHU) y Ankulegi-Asociación Vasca de Antropología. Un congreso marcado por los vaivenes de la pandemia, pero plagado de referencias, deseos y perspectivas diferentes, en el que nos reunimos investigadoras de distintas procedencias y generaciones, y donde se abrieron múltiples ventanas, tanto en los plenarios y paneles como en los espacios informales. De toda esa riqueza, este libro recoge aportaciones referidas específicamente a las sesiones centrales. Con el libro pretendemos dar un paso más allá y dejar algún rastro, con la vocación de que sea un instrumento para avanzar en los retos y desafíos de la antropología, y de la antropología feminista. Todas estas contribuciones, junto con las comunicaciones presentadas en los dieciséis paneles, y los debates y conversaciones surgidos en esos y otros momentos, reafirman, por un lado, la valía de la antropología como ciencia para comprender el mundo.

Si hay algo que caracterice a la represión implementada sobre las mujeres es su carácter sistémico e integral. Las mujeres no solo fueron castigadas por su implicación en actividades políticas o sociales de carácter izquierdista durante la República, por participar en la resistencia al golpe militar de julio de 1936 o por haber sido corresponsables de los "excesos" cometidos en la retaguardia en aquellas zonas que permanecieron más o menos tiempo bajo control de la República. Ni siquiera se las consideró solamente culpables por sus propios "pecados" y por los ajenos, pues buena parte de las represaliadas lo fueron por ser madres, hermanas, esposas o compañeras de varones buscados por las autoridades por diferentes motivos. También lo fueron por su mera condición de mujeres, por transgredir unos valores tradicionales que los rebeldes consideraban consustanciales a su naturaleza y que impusieron por la fuerza, lo cual supuso para todas ellas, cualquiera que fuese su significación política o social o su ausencia de ella, renunciar a una parte de su propia identidad. Represión, coerción y control social interactúan y se entremezclan de este modo para garantizar la perpetuación de la tradicional división de roles y la restauración del viejo orden amenazado por los tímidos avances experimentados en la etapa republicana. Desde esta perspectiva, puede afirmarse, sin temor a errar, que las mujeres fueron las grandes derrotadas de la debacle del treinta y seis.

La ecoansiedad es una respuesta emocional normal a una situación anormal. Cada vez más personas, adultos y jóvenes, experimentamos emociones incómodas al tomar conciencia de la magnitud de los problemas socioambientales, especialmente el cambio climático, y de los riesgos que conlleva.Este libro explora de manera clara y comprensible la crisis climática y las emociones asociadas para ayudarnos a entenderlas y a enfrentarlas. En lugar de permitir que la ecoansiedad nos consuma, podemos mirarla de frente y escuchar su llamada para encontrar formas productivas de responder al desafío. Desde estrategias personales hasta acciones globales, se sugieren respuestas prácticas y se invita a cada cual a asumir su propia responsabilidad y a participar en la construcción del futuro. Porque aún estamos a tiempo.

O cego errante percorreu camiños, feiras e romaxes levando un canto itinerante que facía vibrar auditorios improvisados. O eco do seu paso quedaba gravado en queixumes de violín, laios de zanfona e suspiros de acordeón. Figura arquetípica, evocada polo tempo cunha visión amábel e poética, representaba un modelo humano moi propio, convertido en referente estético e simbólico. Eran, en esencia, xograres modernos: persoas que vivían da música, malia estar sometidas a unha vida dura. Lograban converterse no centro expectante das feiras, declamando con voz quebrada relatos tráxicos e, logo, ofrecendo os papeis impresos que prolongaban esas historias arredor da lareira. O humor, a ironía e as picardías acompañaban romances, cantigas e relatos de crimes, nun oficio condicionado pola falta de vista pero asumido con orgullo, nunca como mendicidade, senón como traballo digno.
A súa presenza contribuíu a manter viva a tradición oral, ese fío que nos conecta cos devanceiros e que atravesa xeracións como unha herdanza común. Hoxe esa transmisión vese ameazada pola irrupción de novos hábitos que alteran a convivencia. Por iso cómpre recoller, catalogar e difundir o patrimonio inmaterial que nos identifica. A voz que lembra os cegos cantores preséntase como custodia da memoria, erguida para preservar
a identidade e construír anacos de eternidade.
Este primeiro volume do catálogo recolle ensaios e descrición sobre a figura das cegas e cegos cantores e unha proposta de catalogación dos xéneros rexistrados.

Este libro es una contribución al conocimiento de la vivienda social destinada a los marineros durante el franquismo. Pero la obra pretende ir mucho más allá. Tomando la cuestión de la vivienda como hilo conductor, su objetivo es recuperar y poner en valor la memoria laboral, social y política de los marineros, de sus familias y de sus comunidades a través de la reconstrucción de sus historias de vida. Por ello trata también asuntos como las experiencias laborales de los hombres y las mujeres del sector pesquero, sus prácticas y lugares de sociabilidad o la dimensión comunitaria de la vida cotidiana.
La obra parte de la particular conceptualización que la dictadura elaboró acerca de los marineros y de sus familias como colectivo laboral, grupo social y sujeto político. El régimen de Franco manejó dos premisas principales. En primer lugar, la consciencia de que los trabajadores del mar eran —dadas sus culturas políticas y su militancia sindical previas a la Guerra Civil (1936–1939)— un colectivo profesional desafecto. En segundo, la consideración de los marineros y sus familias como un grupo social que debía ser objeto —desde una perspectiva higienista y moral que asentaba sus bases en el primer tercio del siglo XX— de una intervención decidida de los poderes públicos en ámbitos como las condiciones laborales y la gestión de los ingresos, la formación, el control del tiempo de ocio o la situación de la vivienda familiar.

As mulleres e o mar é un tributo a todas aquelas mulleres traballadoras e loitadoras incansables que dende o século XIX e ao longo do XX estiveron vencelladas estreitamente ao mar e as súas industrias. Un relato colectivo de todas estas profesionais da pesca: redeiras, mariscadoras, regateiras, conserveiras.

Álvaro Bilbao es el gran referente para los padres a la hora de educar a sus hijos. Más de 400.000 lectores han leído sus libros en 25 idiomas distintos, y más de 150.000 alumnos han asistido a sus cursos online

Durante los seis primeros años de vida el cerebro infantil tiene un potencial que no volverá a tener. Esto no quiere decir que debamos intentar convertir a los niños en pequeños genios, porque además de resultar imposible, un cerebro que se desarrolla bajo presión puede perder por el camino parte de su esencia. Este libro es un manual práctico que sintetiza los conocimientos que la neurociencia ofrece a los padres y educadores, con el fin de que puedan ayudar a los niños a alcanzar un desarrollo intelectual y emocional pleno.

Unha análise sociohistórica dos cambios no rural galego.

Non nacemos para coidar é un libro colectivo e interdisciplinar que percorre os conceptos e as realidades poliédricas dos coidados desde unha perspectiva de xénero. Os e as autoras de diversas especialidades (a pre-historia, o dereito laboral, a socioloxía, a economía, o traballo social) van desgranando a situación sobre todo das traballadoras domésticas e de coidados. Somos herdeiras neste libro do camiño aberto polo movemento feminista dos anos 1970, que puxo sobre a mesa que nunca imos mudar a desigualdade existente entre homes e mulleres no eido público até que non consigamos maiores cotas de igualdade dentro dos fogares (e sobre todo, nos coidados).....

Este libro reúne las voces de destacadas figuras académicas e intelectuales de todo el mundo, de origen judío y palestino. A través de sus análisis y reflexiones, estos pensadores examinan los horrores que han sacudido Gaza desde octubre de 2023, bajo el asedio y la violencia atroz del régimen israelí, y hacen un llamamiento urgente a la reflexión y la acción. Desde la comprensión de las raíces del conflicto hasta la exploración de posibles soluciones, ofrecen una mirada crítica y polifacética destinada a alimentar el diálogo y, en última instancia, a promover la paz y la justicia en la región. Rebaten la narrativa mediática que equipara a colonizador y colonizado, al mismo tiempo que denuncian la censura y la complicidad internacional. Con una diversidad de perspectivas y enfoques, esta obra busca contribuir a impedir el crimen del silencio e impulsar la respuesta apremiante, colectiva y global, para poner fin a la masacre contra la población gazatí, hacer justicia y establecer un horizonte de esperanza en la región. Autores/as: Judith Buttler, Fred Ritchin, Nicolas Slachevsky, Ariel Feldman, Federico Donner, Silvana Rabinovich, Yakov Rabkin, Patricio Brodsky, Lina Meruane, Pablo Abufom, Daniel Jadue, Rodrigo Karmy, Faride Zerán, Odette Yidi, Varsen Aghabekian, Dalal Saeb Erekat.

¿DEBERÍAMOS ENTREGAR A LAS MÁQUINAS TODO EL PODER? ¿CONFIAMOS REALMENTE EN ELLAS?

Los algoritmos ya deciden, sin ayuda humana, penas de cárcel, tratamientos clínicos y hasta el destino de un coche que se dirige directo a atropellar a un niño.

Un ensayo imponente que, desde las matemáticas, la sociología y los nuevos horizontes tecnológicos, proyecta un nuevo mundo. Un texto afinadísimo que no sataniza los algoritmos, sino el uso que, a menudo, les dan sus creadores y usuarios.

Por eso este libro crucial trata sobre nosotros: quiénes somos y quiénes queremos ser.

NUESTRO MAÑANA DEPENDE DE LO QUE PENSEMOS HOY.

A xeoloxía é unha ciencia nova e pouco coñecida. Todo o mundo ten algúns coñecementos dos animais, das plantas, da arquitectura e das tradicións da súa contorna, pero poucas persoas se cuestionan como se orixinou o chan que pisan cada mañá, ou a paisaxe que ven cada día.
Por iso, con este pequeno traballo tratamos de facer chegar aos afeccionados e ás afeccionadas os coñecementos actuais sobre a xeoloxía de Galicia dun xeito accesible, a un nivel divulgativo, pois existe un crecente interese en coñecer a apaixonante historia do planeta Terra, a súa evolución e a súa influencia na nosa vida diaria.

Para que serve una balea Canta forza ten o mar Cantas especies habitan os océanos Porque soben e baixan as mareas Estas e moitas outras preguntas teñen resposta neste libro sobre o mundo mariño, con ilustracións que espertarán a túa imaxinación e explicacións claras e sorprendentes baseadas no rigor da ciencia e do que hoxe coñecemos do mar. En cada páxina aprenderás algo sobre os misterios do grande azul e comprenderás por que debemos coidalo. Empápate coas súas páxinas para poder coñecer, amar e conservar os nosos mares.

Tras dos décadas investigando la villa de Noia, que le vio crecer, el autor nos ofrece esta historia de Noia, que también rinde homenaje a los primeros historiadores de Noia. La "muy noble, muy leal y muy antigua villa de Noia", de la que dice la leyenda que fue fundada por los descendientes de Noé, se convirtió en un puerto comercial gracias a los privilegios otorgados por los monarcas españoles. En el siglo XVI, Noia fue vendida por Felipe II a banqueros fenoveses y sus gremios mantuvieron a flote el comercio noiés, a pesar de las crisis económicas que asolaron los siglos XVII, XVIII, XIX. Desde el siglo XX, Noia, este antiguo puerto de Compostela que había sido también residencia de verano de los arzobispos de Santiago, anda buscando permanentemente su esplendoroso pasado económico.

Neste traballo monográfico de corte etnográfica, o antropólogo Rafael Quintía achéganos unha completa investigación sobre un dos amuletos curativos máis sobranceiros da nosa cultura: a Pedra da pezoña, un talismán alexifármaco utilizado para o tratamento da pezoña, aireadas e outras doenzas. A Perda da pezoña, rodeada de mitos e crenzas, é un obxecto de poder documentado dende antigo e aínda vixente e activo na medicina polpular de Galicia. Os datos recollidos neste libro son froito de case dúas décadas de investigación e traballo de campo no eido da etnomedicina galega.

Los estudios sobre mujeres han experimentado un desarrollo importante en España en las últimas décadas. " Mujeres, dones, mulleres,emakumeak " reúne aquí trabajos de autoría variada que muestran la innovación teórica y metodológica de que hoy goza la historiografía sobre mujeres y género en nuestro país, y la diversidad geográfica, generacional y temática de líneas de investigación y enfoques que se hallan en curso.
Bajo una voluntad compartida de reconocimiento al magisterio de la historiadora Mary Nash, contiene este volumen estudios de Ana Aguado, Mercedes Arbaiza, Nerea Aresti, Pilar Ballarín, Rosa Capel, Ángela Cenarro, José Javier Díaz Freire, Montserrat Duch, Elena Hernández Sandoica, Miren Llona, Cándida Martínez López, María Dolores Mirón, Mónica Moreno, Teresa María Ortega, María Dolores Ramos, Rosario Ruiz Franco, Luz Sanfeliu, Susanna Tavera, Pilar Pérez-Fuentes, Mercedes Yusta y Vicenta Verdugo. En total, son veinte ensayos con reflexiones sugerentes sobre aspectos diversos: política, educación, trabajo, emoción y subjetividad de las mujeres, en los que se busca poner de relieve el impacto e incidencia de las mujeres como sujetos históricos y su relevante papel en diferentes contextos históricos.

Este texto naceu en resposta a unha petición que o autor recibiu da editorial para axudar a cubrir un oco en relación cun tema, o Pío Latrocinio perpetrado polo arcebispo compostelán don Diego Xelmírez en varias igrexas de Braga, que abriu un período histórico de hostilidade entre a sé compostelá e a bracarense que tardaría séculos en superarse.
Aínda que o tema ten recibido cumprida atención en múltiples estudos históricos, sorprendentemente non tivo o eco na memoria popular que, segundo pensamos autor e editor, cabería agardar. Ese é o oco que se pretende atender e, a partir del, apuntar apenas algunhas outras vellas inimizades que algo fixeron para que galegos e portugueses, veciños e irmáns en tantas cousas, viviran moito tempo, sempre demasiado, de costas viradas.
Ter coñecemento delas se cadra, iso agardamos, poderá contribuír a que, onde onte houbo inimizade, haxa hoxe e mañá o que nunca debeu faltar: amizade e irmandade.

Especialización, asociacionismo e cooperativismo. Este libro da conta da importancia dos servizos no proceso de cambio no sector agrario ao longo das últimas décadas.

Debulla o modo en que, ao longo das últimas décadas, os profesionais do agro e da gandería en Galicia van botando man de diversos servizos para incorporar innovacións, adaptarse a un mercado e un cadro regulador cada vez máis complexos e así poder manter a súa competitividade no mercado, coidar do medio ambiente e proporcionar bos alimentos, sen deixar de aspirar a unha mellor calidade de vida. O fío condutor do libro é a idea de que a expansión dos servizos no sector agrario reflicte a resposta adaptativa dun sector que vive una profunda crise e que precisa responder ás dinámicas globais da agroindustrialización e a liberalización dos mercados, aos novos retos da política agraria e rural, aos retos da sustentabilidade así como á evolución das propias estruturas agrarias nas últimas décadas. A través dun percorrido polos principais cambios do contexto económico, institucional e tecnolóxico que afectan ao sector agrario galego, a autora presenta ao público unha análise do cambio de modelo agrario galego no contexto da Economía de Servizos e do Coñecemento. A terciarización do sector agrario defínese pola crecente importancia e presenza dos servizos en torno ás actividades propias das explotacións agrarias. Máis alá da contratación de servizos especializados de maquinaria para as tarefas en campo, que xa conta cunha notable tradición no agro galego, este estudo mostra e explica a crecente intervención de axentes externos que aportan coñecemento técnico especializado para asesorar aos agricultores e gandeiros na innovación dos procesos produtivos agrarios e, nalgúns casos, substituílos. Afonda no estudo do papel desenvolvido polas cooperativas agrarias e outras asociacións propias do sector, incluídos os propios sindicatos agrarios. Estes axentes revélanse como fundamentais na prestación de servizos, pola súa proximidade (física e cognitiva) e pola súa capacidade de conseguir economías de escala. Igualmente, poderían sentar as bases, a través de novos servizos, para un novo modelo agrario sustentable que aproveite plenamente as potencialidades do rural galego.

La crisis climática amenaza la vida en la tierra. La combinación de capitalismo, colonialismo y patriar cado ha llevado al planeta a una situación crítica que solo podemos superar con cambios profundos y rápidos. Para ponerlos en marcha, contamos con la teoría y la práctica ecofeminista, basada en una relación completamente diferente con la naturaleza y con el resto de animales. Frente al extractivismo, la dominación y la explotación, el ecofeminismo opone una forma de ver el mundo en la que todos los seres que habitan el planeta forman parte de una única red de relaciones que debe cuidarse y protegerse. Este volumen, coordinado por dos de las activistas antiespecistas más reconocidas, recoge propuestas para pensar el fin del capitalismo, el colonialismo y el patriarcado desde ámbitos tan diferentes como los feminismos negros, las teorías queer o el ecologismo radical. El resultado es una caja de herramientas que sirve tanto para la reflexión teórica como para la acción práctica y que se torna imprescindible de cara a la superación de la crisis climática.

O libro que tes nas mans é unha recompilación, unha selección de artigos, relatorios, investigacións e proxectos publicados en diversos medios, cun claro fío condutor: a muller e a súa condición. A proposta recolle feitos actuais, repasa aspectos históricos, reivindica accións positivas, fai visibles situacións....

A historia da guerrilla antifranquista foi ocultada polo silencio e a
desmemoria. Pero desde os anos 70 e 80 do século pasado vense
investigando e publicando traballos que van traendo luz sobre
este movemento. E a historiografía e a arqueoloxía están a seguir
proporcionándonos investigacións determinantes, e abrindo liñas
de estudo necesarias. As páxinas publicadas neste volume,
centradas na Federación de Guerrillas de León-Galicia, así o
demostran.

É o humor un trazo esencial da psique galega? Son os galegos humoristas por natureza? Existe un humor galego diferente dos doutros pobos? Cales serían as súas características? Teñen os galegos humor de autoprotección? Rinse deles mesmos? Rinse dos galegos por España adiante ou rin con eles? Rin os galegos de como os ven por España? Investaron a retranca para que os españois que se rían deles non soubesen de que estaban a falar?

Edición en castellano de un magnífico libro que recorre los argumentos del movimiento "No prisón" en Italia, para cuestionar la existencia de la cárcel como respuesta al delito y puede servir como inspiración para promover o reforzar similares iniciativas en el Estado Español.

Un libro para divulgar a nosa cultura popular. Unha manchea de mitos, lendas, ritos, contos, saberes e sucedidos. Unha guía de campo dos lugares singulares. Contos, tesouros, lendas urbanas, prodixios, mitoloxía, pontes, camiños...

Nos últimos anos constátase un incremento das narracións que se centran no devir dos personaxes e, sobre todo, das personaxes, fronte a outro tipo de tramas. Dentro das propiedades das que emerxen as protagonistas ten especial relevancia a de xénero. Ser rexistradas como personaxes mulleres activa outros trazos satélites que as dotan dun atractivo especial para a arte. A marxinación, a anomalía, a cuantificación do corpo, pero tamén a loita, é dicir, a construción dunha identidade en conflito, abren un espazo para o insólito e permiten un percorrido argumental complexo. Mais tamén nos enfrontan a unha dupla condición ontolóxica: ser muller, como ser personaxe de ficción, é ser algo, un obxecto que emerxe dunha serie de inscricións e que forma parte da realidade, aínda que as inscricións sexan sociais. De feito, a abundancia de protagonistas femininas que se dedican ao traballo artístico emparella a emerxencia das mulleres e das personaxes, xa que as dúas son obxectos sociais, non naturais, sen que isto supoña que non teñan a mesma dignidade na súa existencia. Deste xeito, desde o punto de vista da ontoloxía da arte e do novo realismo analízanse os tipos de obxectos ficcionais femininos que aparecen na narrativa galega do século XXI e as inscricións das que xorden, desde a convicción de que as personaxes, tamén os personaxes, existen.

Lembro de ben rapaz escoitar falar do arrepiante naufraxio do pesqueiro La Isla, acontecido no 1970 aos pés da Torre de Hércules. Os veciños das Lagoas foron os primeiros en dar a voz de alarma. Sí se salvou un home dos quince que ían a bordo.

O porto da Coruña era daquela o primeiro en descargas de peixe fresco de Europa, mais contrastaba coa inexistencia na propia cidade herculina de medios de salvamento marítimos e aéreos para auxiliar aos náufragos, o que derivou nun estourido de carraxe e indignación social como nunca antes de vira en Galicia.

A traxedia deste pesquero herculino provocou que tres anos despois do seu afundimento se instalase na Coruña a primeira base da Cruz Vermella do Mar en España, a cal se dotaría coa primeira embarcación de rescate autoadrizable do Estado e, ao mesmo tempo, que chegase ao aeroporto de Alvedro o primeiro helicóptero do SAR de todo o norte peninsular. Tamén, grazas ao GRAS, formado por mergulladores do Clube do Mar de San Amaro, unidos inherentemente a este naufraxio, nacería o xérmolo do que serían anos despois as GEAS no seo da Garda Civil.

Tras coñecer de preto as vidas dos quince tripulantes e as das súas respectivas familias, que me abriron as portas das súas casas e compartiron conmigo as súas vidas, humildemente, daríame por satisfeito se este traballo servise para outorgar a relevancia que realmente merecen os seus protagonitas neste fito clave da historia marítima do noso país.

O 4 de outubro de 2020 cumpríase o 50º aniversario desta traxedia marítima, e un grupo de asociacións e entidades organizámoslles ás familias dos náufragos unha sentida homenaxe na Coruña.

A tripulación do pesqueiro La Isla non morreu en van. Somos salitre.

Fernando Patricio Cortizo

Mulleres imprescindibles. Educadoras na vanguarda do século xx pon de relevo o protagonismo dalgunhas das mulleres máis importantes da nosa recente historia educativa, un protagonismo que sempre existiu aínda que permanecese oculto durante moito tempo. Rosa Sensat, María Barbeito, María de Maeztu, María Luísa Navarro, María Sánchez Arbós, Justa Freire, Elbira Zipritia, Marta Mata e Carme Miquel son grandes referentes educativos do «século da infancia». Un novo volume da Biblioteca de Pedagoxía, colección que trae á nosa lingua textos clásicos ou obras inéditas do pensamento e a práctica pedagóxica, e na que xa publicamos autores tan relevantes como Francesco Tonnucci, Maria Montessori, Jean Piaget, Paolo Freire, Célestine Freinet ou John Dewey, entre outros.

Detrás de Saber de nós hai vinte autores que asinan outros tantos artigos que se estruturan en dúas partes que parten de dous congresos realizados polo CCG en 2023, ano en que se conmemoraba o centenario da creación do Seminario. A primeira parte recolle os traballos sobre o propio seminario, mentres que na segunda faise unha análise sobre o seminario en comparación coas institución máis ou menos paralelas que xurdiron na Península nas primeiras décadas do século XX.

O Seminario e a súa importancia
“A denominación do Seminario de Estudos Galegos evocaba unha maneira nova de traballar desde a universidade que puña o acento no traballo colaborativo” explicou Henrique Monteagudo na presentación, sobre o monllo de estudos que conforman a primeira parte da obra. Non só supuxo esa mímese do que se introducira na reforma das universidades en Alemaña no século XIX que pretendía superar a educación memorística co modelo tradicional de lección maxistral promovendo o debate en grupos reducidos, dirixidos por un profesor co que o alumnado mantiña unha relación directa. O Seminario tiña tamén, en palabras de Monteagudo “Unha visión orgánica do país e foi tamén a primeira ver que se empregaba inequivocamente o galego”. No volume cóntase que o SEG foi o primeiro seminario que existiu en Galicia e o único por moito tempo. Ademais, tamén explica que a recuperación da forma tradición galego foi un xestos “emblemático do proceso de resignificación do idioma do país promovido polas Irmandades, que supuña a superación do paradigma lingüístico-cultural e político do rexionalismo”.

O novo espírito deste seminario foi estudado por Ramón Villares; o contexto histórico por Justo Beramendi, ao que lembraron no marco da presentación. Da relación do SEG coas institucións públicas do momento trata Alfonso Mato no seu artigo, mentres que Uxío-Breogán Diéguez abordou a súa conexión co nacionalismo galego. Xerardo Pereiro deitou a ollada sobre as identidades galegas a partir dos discursos do seminario; mentres que Óscar Penín Romero e Susana Reboreda Morillo poñen o acento no papel que desenvolveron na arqueoloxía galega. Francisco Díaz-Feirros analizou as ciencias no Seminario.

O volume dá conta da súa importancia que, malia a súa fraqueza económica foron os seus plans de traballo e a incesante difusión dos seus resultados os que foron lexitimando a súa actividade. Esas innovadoras actividades de extensión son as que analiza María Xesús Fortes Alén no seu estudo. Pilar García negro repara na visión política de Galicia no anteproxecto de Estatuto de Autonomía que elaboraron.

Sobre as novas entidades que acolleron o legado do Seminario (nomeadamente o Instituto de Estudos Gallegos Padre Sarmiento e o Museo do Pobo Galego) falaron Miguel Anxo Seixas Seoane, Eduardo Pardo de Guevara y Valdés e María Xosé Fernández Cerviño. “Tivo unha vida breve, só trece anos, foi moi precario e non chegou a desenvolver todos os seus ámbitos” remarcou Monteagudo.

O Seminario en clave comparada
A segunda parte, da que se encargou Ramón Villares, pon en contexto o SEG con outras institucións de alta cultura que existiron na península. “Durou só trece anos, pero deixou un pouso ético na tradición e cultura galega” apuntou Villares que destacou a súa vinculación coa universidade, na que nace pero da que ten completa independencia. “Foi unha ruptura cultural porque mudou as formas de ensino e de investigar, que abandonaron o memorialismo e optaba por outros camiños”. Esta visión é a que analiza no seu artigo, que está acompañado do traballo doutros autores, encamiñados a detallar o devalar doutras institucións análogas. Borja de Riquer Permanyer afonda no Institut d’Estudis Catalans, creado en Barcelona en 1907. Da Eusko Ikaskuntza-Sociedad de Estudios Vascos, fundada en San Sebastián en 1918, fala Idoia Estornés Zubizarreta e Javier Moreno fai o estudo sobre o Centro de Estudios Históricos, que funcionou en Madrid, entre 1907 e 1939 e da Junta para Ampliación de Estudos. Da entidade fundada en Portugal, a Sociedade Martins Sarmento, dá conta Antonio Ferreira.

Trátase de máis de vinte traballos que abordan a traxectoria do Seminario de Estudos Galegos (SEG) tanto desde a súa produción científica e incardinación no ámbito galego da época, como da súa comparación con outras institucións de alta cultura de ámbito peninsular ou europeo. Na presentación, Henrique Monteagudo destacou a capacidade innovadora do SEG por introducir novos procesos de traballo e de relación na universidade menos xerárquicos, a "visión orgánica do país e o feito de que era a primeira vez que se empregaba inequivocamente o galego para o nome dunha institución". Por outra banda, Ramón Villares destacou a significación do SEG no seu momento e ata hoxe, como unha "ruptura xeneracional e cultural" e no alento internacional deste tipo de institucións. No volume participan investigadores coma o propio Ramón Villares, o finado Justo G. Beramendi, Alfonso Mato, Uxío-Breogán Diéguez, Xerardo Pereiro, Oscar Penín, Susana Reboreda ou Miguel Anxo Seixas, entre moitos outros. O volume pode descargarse de balde no web do CCG.

Con este traballo, Henrique Monteagudo aspira a contribuír ao reforzamento da memoria colectiva da cidadanía galega mediante a divulgación do coñecemento dunha figura central na nosa historia contemporánea, en campos tan diversos como o pensamento, a política, as artes plásticas, a literatura e a defensa e ilustración do idioma. Ao tempo, ponse de vulto a súa achega fundamental á forxa de Galicia como nación, á reivindicación do seu autogoberno e dos intereses das clases populares, ao desenvolvemento da súa cultura nun paradigma de normalidade e modernidade e á configuración dun imaxinario colectivo, dunha identidade propia, amplamente partillada polo conxunto do país. A vida e a obra de Castelao, indisolublemente ligadas, fixeron del un mito popular que comezou a forxarse en vida, especialmente durante os durísimos anos do seu exilio, nas comunidades galegas da diáspora americana.

Lamadarcos, foi cruzada pela fronteira até 1864. Designada como
mista ou mistiga em documentos antigos, integraria com as outras
duas os que serão chamados, no século XIX, «povos promíscuos».
Viria a pertencer a Portugal a partir da assinatura do Tratado de
Limites de 1864, em resposta à consolidação do liberalismo e à
construção dos Estados-nação em Portugal e Espanha, que rejeitavam
uma realidade jurídica própria do Antigo Regime, ao
mesmo tempo que subsumiam uma nação subestatal: a Galiza.
Cambedo da Raia localiza-se no concelho de Chaves e faz fronteira
com dois concellos galegos: Verín e Oimbra. Foi durante muito
tempo um ponto de cruzamento e passagem fronteiriça, utilizado
também pelos resistentes às ditaduras ibéricas. Na conjuntura da
guerra de Espanha (1936-39), integrou um corredor de salvamento
de quem fugia do horror da repressão golpista. A sua população
acolheu refugiados, alguns dos quais viriam a enquadrar
grupos de guerrilheiros que combatiam o franquismo. Em 1946,
depois de um conjunto de peripécias, uma das quais forjada, a aldeia
seria cercada por forças repressivas de ambas as ditaduras
ibéricas e bombardeada com morteiros. Uma parte dos seus habitantes
seria presa pela PIDE. Houve várias mortes, vidas destroçadas,
pequenas economias agrícolas devastadas, num lastro
de sofrimento que permanece até hoje. Além de tudo, a aldeia sofreu
o opróbrio que os fascismos ibéricos fizeram cair sobre quem
soube acolher os que fugiam do horror da guerra e os que combatiam
o franquismo.

¿Cuánto hubieran avanzado las matemáticas en este país si María Josefa Wonenburger hubiese podido poner su talento al servicio de la ciencia española?

Nunca lo sabremos. Solo conocemos los obstáculos que tuvo que superar, la brillante carrera que hizo en el extranjero y que la convirtió en un referente mundial en álgebra. Wonenburger vio truncadas sus investigaciones al tener que volver a casa, cuando todavía tenía mucho que aportar. Los reconocimientos, como sucede tantas veces, llegaron demasiado tarde.

Desde la admiración que sentían por ella, desde la cercanía, las doctoras María José Souto Salorio y Ana Dorotea Tarrío Tobar nos cuentan la historia de esta niña que quería hacer matemáticas para encontrar respuestas a todo aquello que se preguntaba.

Ao longo dos séculos, os varóns foron tanto autores como protagonistas do relato histórico, e este monopolio desembocou nunha escaseza de referencias ao universo feminino, máis, cando se daban, amosaban unha serie de estereotipos que calaron profundamente na sociedade, probablemente porque contribuían a manter e fundamentar os piares da ideoloxía patriarcal imperante.

Este traballo, elaborado por un grupo de historiadoras vinculadas á Universidade de Vigo, pretende visibilizar o papel das mulleres realizando un percorrido desde a Prehistoria ata o século IV, e así amosar unha secuencia de realidades variadas que transcorren, ou se refiren, ás primeiras épocas históricas aplicando nas súas análises distintas perspectivas e metodoloxías.

Preto de facer corenta e cinco anos, o autogoberno de Galicia xa non pode explicarse de xeito estático, coma se fose unha realidade illada. A nosa Comunidade Autónoma forma parte dun complexo sistema de gobernanza multinivel que vai desde as entidades locais ata a UE, pasando polo Estado. O fundamento democrático dese modelo fai que a cidadanía teña que xestionar distintas identidades (a galega, a española, a europea) e que os seus dereitos e as relacións cos poderes públicos varíen en función do eido institucional en que desenvolven as súas actividades. Este é o enfoque deste libro, dirixido a un público amplo, onde se contrastan as semellanzas e as grandes diferenzas que existen entre o federalismo e o autonomismo, como estratexias descentralizadoras do poder político.

A finais dos anos setenta, a escritora feminista negra lesbiana estadounidense Audre Lorde resumía a súa crítica ao feminismo branco coa famosa frase: «As ferramentas do amo nunca desmantelarán a casa do amo». A súa mensaxe ecoa aínda hoxe en diferentes movementos supostamente transformadores nos que se deixa de lado unha crítica en profundidade ás estruturas coloniais e racistas, ás «ferramentas do amo». Galicia en xeral e a literatura galega en particular ocupan un interesante lugar gonzo, dado que por unha banda se sitúan nunha posición non hexemónica a certos niveis, mais non deixan de ser unha nación e un sistema literario formulados dende as bases da branquitude e a continuidade colonial. É tempo de analizar a nosa casa coma a casa do amo e revisar as nosas complicidades coloniais. Este volume ofrece unha panorámica sobre as teorías decoloniais e antirracistas que se usan aquí para deitar unha ollada crítica a diversos textos que, lonxe de pretender constituírse en catálogo, buscan interpelarnos para transformar os alicerces da casa de xeito que absolutamente todas as persoas teñamos acubillo nela.

Facer un estudo deste alcance, cada dez anos, sobre o que deu de si a investigación educativa en Galicia semella un exercicio sinxelamente descritivo do que temos artellado, na teoría e na práctica, ou cunha mestura de ambas as dúas, quen dedicamos tempo, dun xeito máis ou menos agrupado, ao coñecemento de tan importante dimensión para unha comunidade. Pero, alén diso, tamén representa a oportunidade de atrevernos a saber un pouco máis sobre a situación dun eido do pensamento e da acción social, onde as ideas e os proxectos poden marcar diferenzas na formación de profesionais da educación e, por extensión, da cidadanía do futuro.
Tense dito que sen avaliación non hai progreso no espazo público dunha democracia. O noso libro ofrece puntual testemuño desa lúcida sentenza.

Fundamentado nun sólido marco conceptual e metodolóxico que cuestina tópicos e doutrinarismos, este libro constitúe unha achega fundamental e enriquecedora ao coñecemento do noso pasado desde a perspectiva da Sociolingüística. A través das súas páxinas, pódese seguir a evolución da relación entre a sociedade galega e as linguas (nomeadamente, o galego, o latín e o castelán), contextulizada nas sucesivas coordenadas históricas e socio-culturais. Aténdese tanto o ámbito da comunicación -as funcións sociais das linguas- como as ideoloxías e os imaxinarios colectivos -as representacións sociais- e a maneira en que se integran nas dinámicas de moldeamento das identidades sociais. Rica en información, que se presenta de xeito claro e conciso, esta obra ofrece perspectivas novidosas sobre a historia social do idioma galego, e, por iso, desde a súa primeira edición en 1999, se tornou referencia obrigada para os estudosos e todas as persoas interesadas polo tema.

Por que a túa tataravoa estaría contenta co Día das Letras de 2025. Que son as "recolleitas" que fascinaron a C. Tangana. Por que os Séculos Escuros tamén foron Séculos Radiantes. Que ten a cultura tradicional galega para abrir tanto os ollos de quen a descobre.

A medicina popular galega foi obxecto de estudo dende o século XVIII. Diferentes autores achegáronse a ela con diversos enfoques, algúns deles cargados de fondos prexuízos. Nesta ocasión, o antropólogo Rafael Quntía fai un estudo pormenorizado dos aspectos máis salientables de cantos configuran a nosa etnomedicina, achegando unha ollada antropolóxica a estas prácticas e saberes tradicionais e á relación que manteñen coa biomedicina ou medicina moderna actual. A presente obra é froito de anos de traballo de campo e de estudo bibliográfico sobre un aspecto tan fundamental da nosa cultura e da nosa existencia humana como é a salvagarda da saúde. A clasificación das enfermidades e das doenzas, as síndromes especificamente culturais, os especialistas da medicina popular, os diferentes recursos curativos, o poder da palabra ou o papel da maxia e da relixión neste sistema tradicional de saúde son algúns dos múltiples temas que se abordan nesta monografía.

La discusión en torno al patriarcado no ha dejado de estar presente en la historiografía y en el feminismo en las últimas décadas. Sin embargo, no existe conseso en el pensamiento feminista a la hora de dotar de centralidad al patriarcado en la estructura y organización social capitalista. ¿Hasta qué punto el patriarcado atraviesa el orden actual ¿En torno a qué parámetros se produjo esta institucionalización, que comenzó en la familia y se extendió al resto de la sociedad Gerda Lerner realiza un acercamiento a la Antigua Mesopotamia a través de fuentes primarias. Deja de lado la victimización de las mujeres, así como el mito del matriarcado, para afrontar un análisis que nos lleva a otras preguntas.Consigue, así mismo, dar la centralidad que se suele negar a los discursos históricos a la hora de pensar el momento actual. Por todo esto, La creación del patriarcado es un libro referencial para construir parámetros históricos que nos permitan entender la realidad de manera compleja.

En tempos do ascenso imparable das tecnoloxías da comunicación, nas que, fronte as súas vantaxes, descubrimos a coroza en que nos pechan empobrecéndonos e empobrecendo o mundo...

Por falta de vacantes na súa propia especie, unha mona bonoba resígnase a que na vindeira reencarnación lle toque acomodarse nun pelello humano, posibilidade que, tendo presente que ambas as especies comparten preto do 99% dos xenes, coida que non debe estar de todo mal. Mais axina comprenderá o seu monumental erro de cálculo.

Con este punto de partida, unha fusión entre o diario íntimo e a novela de aprendizaxe, A mona de Schröndinger convídanos a acompañar esta mordaz e irreverente bonoba (que como humana responde ao nome de Suso Mouriño), na súa loita diaria por se manter a flote, algo que no resulta nada sinxelo cando o teu pai bebe canto gaña, o monte veciñal da túa aldea é usado como vertedoiro e ti non encaixas en ningures, nin sequera no corpo que che foi outorgado. Humor e inconformismo en grandes doses nunha obra que constitúe unha alegación contra os prexuízos e a teima de pechar os ollos ante as inxustizas.

Trespés ven de lanzar a publicación centrada no período medieval, a “Historia visual do Reino Medieval de Galicia”. Combinando ilustracións, mapas e fotografías que se acompañan con textos accesíbeis, esta publicación pretende ser un recurso divulgativo para o público xeral, especialmente para o estudantado, que procure saber máis sobre a fascinante historia de Galicia, e concretamente do seu período medieval.

A través da publicación, o público achegarase a un período histórico que non deixa de sorprender. Unha ferramenta para nos aproximar dunha das etapas máis sobresaíntes, e ao tempo máis descoñecidas do pasado do país.

Esta produción foi realizada por Trespés Producións Culturais e contou co apoio da Área de Cultura da Deputación da Coruña ao abeiro da liña de subvencións a proxectos centrados no Reino medieval de Galicia.

E con esta mochila cargada de preguntas comezamos a camiñar os montes de Casaio na procura da Ciudad de la Selva, como guerrilleiros contemporáneos. O proxecto de investigación para comprender esta cidade comezou en 2017. Dende entón, e tras ducias de saídas ao campo e (re)apertura de camiños, ás veces con machete –e sempre guiados polo noso guía Francisco Fernández–, fomos capaces de documentar un total de 18 campamentos e cerca de 60 estruturas vencelladas co desenvolvemento da guerrilla entre os anos 1937 e 1951, ano en que os últimos guerrilleiros deixaron estes montes. Tivemos a oportunidade, ademais, de escavar 11 destas estruturas, que deron como resultado o que podemos considerar o conxunto máis relevante de materiais arqueolóxicos ligados a unha guerrilla de toda Europa e, posibelmente, de todo o mundo. Todo isto revela a importancia da Ciudad de la Selva non só como un elemento –un xacemento, diremos– fundamental para comprender o desenvolvemento do fenómeno guerrilleiro no noroeste peninsular e no Estado español, senón tamén como referente memorial no presente. Este volume trata de recoller todo o que puidemos aprender destes traballos para sacar da “ausencia” esta cidade.